Papież w siedzibie UNESCO: Co to znaczy być człowiekiem?

Ojciec Święty przybył do Pawilonu Honorowego (Pavillon d’Honneur), gdzie został powitany przez dyrektora generalnego UNESCO, pochodzącego z Egiptu Khaleda Ahmeda El-Enany’ego, oraz stałego obserwatora Stolicy Apostolskiej przy tej organizacji, ks. prałata Roberto Campisiego. Następnie w hali wystawowej (Sala Ségur), którą uświetniają dzieła sztuki światowej sławy mistrzów, takich jak Pablo Picasso, Alberto Giacometti czy Joan Miró, po oficjalnych zdjęciach, Leon XIV rozmawiał z dyrektorem generalnym UNESCO.

Leon XIV wpisał się do Złotej Księgi.

Wdzięczny za przyjęcie, jakie mi zgotowano, mam nadzieję, że z Bożą pomocą UNESCO będzie nadal w tak cenny sposób promować międzynarodową współpracę w dziedzinach edukacji, nauki i kultury

-  napisał papież po angielsku.

Wymieniono się prezentami.

Ojciec Święty przywitał się z przewodniczącymi Konferencji Generalnej i Rady Wykonawczej, wicedyrektor generalną, Åsą Regnér  oraz zastępcą dyrektora generalnego odpowiedzialną za projekt „Afryka”.

Wychodząc z biblioteki, papież pozdrowił członków Stałej Misji, a następnie udał się entuzjastycznie witany na Plac Tolerancji, gdzie podlał drzewko oliwne, symbol pokoju.

Leon XIV przeszedł też przez „Salle des pas perdus”, gdzie z okazji papieskiej wizyty zaprezentowano rysunki reprezentujące regionalne grupy UNESCO.

Witając Ojca Świętego dyrektor generalny UNESCO, Khaled El-Enany podkreślił, że  sztuczna inteligencja powinna być rozwijana i wykorzystywana w służbie człowieka, z poszanowaniem jego godności, odpowiedzialności i dobra wspólnego. Przypomniał, że organizacja już w 2021 r. przyjęła pierwsze globalne ramy etyczne dotyczące sztucznej inteligencji. Jak zaznaczył, szybki rozwój AI otwiera ogromne możliwości, ale rodzi też pytania o miejsce człowieka i jego zdolność do zachowania kontroli nad własnym losem.

El-Enany nawiązał do papieskiej encykliki Magnifica humanitas, wskazując, że żadna sztuczna inteligencja nie zastąpi ludzkiego rozeznania, sumienia moralnego, odpowiedzialności, kreatywności ani empatii. UNESCO – dodał – chce wspierać rozwój AI „etycznej, dostępnej, sprawiedliwej i zrównoważonej”, która służy edukacji, nauce, walce z dyskryminacją i ochronie integralności informacji.

W swoim wystąpieniu sekretarz generalny podkreślił także znaczenie edukacji, kultury, nauki, wolności słowa i dialogu międzykulturowego w budowaniu pokoju. Zaznaczył, że UNESCO, zrzeszająca 194 państwa, wskazuje jako swoje priorytety m.in. Afrykę, prawa kobiet i dziewcząt, państwa szczególnie narażone na zmiany klimatyczne oraz młodzież.

El-Enany przypomniał, że wizyta Leona XIV jest pierwszą wizytą papieża w siedzibie UNESCO od 1980 r. i pierwszą wizytą obecnego papieża w międzynarodowej organizacji poza Rzymem. Dodał, iż Stolica Apostolska ma status stałego obserwatora przy UNESCO od 1952 r.

„Co to znaczy być człowiekiem?”

W przemówieniu papież podkreślił, że UNESCO powinno być nie tylko organizacją międzynarodową, lecz także miejscem, w którym ludzkość zastanawia się nad swoją historią i przyszłością. Zwrócił uwagę, że edukacja, nauka i kultura nie mogą być rozwijane w oderwaniu od troski o człowieka.

Co to znaczy być człowiekiem?

– pytał, wskazując, że odpowiedź na to pytanie pozostaje aktualna w każdym pokoleniu.

Leon XIV zaznaczył, że człowiek jest istotą, która się rodzi, potrzebuje innych, rozwija się i umiera. Jego godność nie zależy od wydajności, zdrowia ani sprawności. Podkreślił, że choroba i cierpienie nie odbierają osobie godności, która domaga się troski na każdym etapie życia.

AI nie zastąpi pytania o sens

Ojciec Święty przestrzegł przed sytuacją, w której postęp technologiczny będzie prowadził do dehumanizacji. Zauważył paradoks współczesności: systemom komputerowym przypisuje się „inteligencję”, podczas gdy godność osób ludzkich bywa oceniana według kryterium wydajności.

Szczególną uwagę poświęcił sztucznej inteligencji. Jak powiedział, systemy AI mogą korelować dane, ale nie potrafią odpowiedzieć na pytania dotyczące sensu ludzkiego życia, zakorzenionego w doświadczeniu osobistym. Wezwał też do ochrony dzieci i młodzieży przed wykorzystywaniem w epoce cyfrowej oraz do takiego rozwijania technologii, aby służyła ich rozwojowi i wolności myślenia.

Czytaj również

Kościół w Polsce obchodzi dziś Dzień Środków Społecznego Przekazu

Papież: Boże zamysły są bardziej „ludzkie” niż wszystko, co potrafimy pomyśleć

Leon XIV w liście do biskupów: biskupi przemijają, Chrystus pozostaje

Papież: świadkowie wiary nie propagują ideologii

Leon XIV: Wszelka dyskryminacja jest sprzeczna z zamysłem Bożym

Leon XIV odmówił przyjęcia Legii Honorowej i zjedzenia obiadu z Macronem

Babel kontra Pięćdziesiątnica

Papież posłużył się obrazami wieży Babel i Pięćdziesiątnicy, aby opisać dwa sposoby budowania jedności. Babel symbolizuje – jak stwierdził – jedność narzuconą przez dominację i władzę. Ostrzegł w tym kontekście przed globalizacją pozbawioną braterstwa, neokolonializmem, narzucaniem ideologii oraz sprowadzaniem relacji międzyludzkich do wymiany handlowej.

Pięćdziesiątnica oznacza natomiast jedność, która nie niszczy różnorodności. Leon XIV podkreślił, że pokój jest możliwy wtedy, gdy różne narody i kultury mogą współistnieć bez utraty swojej tożsamości.

To nie dominacja wieży Babel, lecz pokój Pięćdziesiątnicy

– wskazał – umożliwia prawdziwą jedność między narodami.

Najmniejsi sprawdzianem troski o człowieka

Ojciec Święty wymienił grupy, które – jak zaznaczył – są szczególnym sprawdzianem deklaracji o poszanowaniu ludzkiej godności: dzieci w łonach matek, dzieci żyjące na terenach objętych wojną, osoby z niepełnosprawnościami, osoby starsze, migranci i uchodźcy oraz ludzie uznawani za „nieproduktywnych”.

Wskazał zarazem na związek między kryzysem ekologicznym a kryzysem antropologicznym. Troska o stworzenie, jego zdaniem, musi obejmować również troskę o społeczeństwo jako środowisko moralne i relacyjne człowieka.

„Pokój nie jest naiwnym optymizmem”

Papież zwrócił uwagę na kryzys skuteczności instytucji międzynarodowych i wezwał do odbudowy zaufania. Podkreślił, że dialog nie powinien być postrzegany jako przeszkoda w działaniu, lecz jako narzędzie wspólnego poszukiwania dobra.

Nie chodzi o głoszenie naiwnego optymizmu, który ignoruje trudności, lecz o wytrwałość w nadziei, że dobro jest zawsze możliwe

– powiedział.

Leon XIV przypomniał również o roli religii w kulturze. Zwrócił uwagę, że tradycje religijne pomagają człowiekowi stawiać pytania o początek i kres życia oraz odkrywać sens istnienia osoby ludzkiej. Wezwał do budowania pokoju poprzez współpracę narodów, które uznają się za członków jednej rodziny ludzkiej.

Na zakończenie podziękował pracownikom UNESCO za ich zaangażowanie w budowanie pokoju poprzez rozwój nauki i sztuki oraz zwrócił się szczególnie do młodych, którzy – jak powiedział – uważnie obserwują działania obecnego pokolenia.

Z UNESCO papież pojechał papamobile do katedry Notre-Dame, gdzie odprawione zostaną nieszpory z udziałem biskupów, kapłanów, osób konsekrowanych i seminarzystów.

UNESCO

Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Edukacji, Nauki i Kultury (UNESCO) utworzona na mocy Konwencji londyńskiej podpisanej 16 listopada 1945 r., która weszła w życie 4 listopada 1946 r., zrodziła się z powszechnej świadomości, że porozumienia polityczne i gospodarcze nie wystarczają do zbudowania trwałego pokoju, który musi opierać się na edukacji, nauce, kulturze i współpracy między narodami, w celu zapewnienia powszechnego poszanowania sprawiedliwości, prawa, praw człowieka i podstawowych wolności, które Karta Narodów Zjednoczonych przyznaje wszystkim narodom, bez względu na rasę, płeć, język czy religię. Po okrucieństwach i ogromnych stratach w ludziach spowodowanych dwoma wojnami światowymi w XX wieku, państwa należące do Organizacji Narodów Zjednoczonych postanowiły rozpocząć preambułę ustanawiającą UNESCO następującym stwierdzeniem: „Rządy państw-członków niniejszej konwencji, w imieniu swoich narodów, oświadczają: że skoro wojny rodzą się w umysłach ludzi, to właśnie w umysłach ludzi należy budować umocnienie pokoju”.

Ochrona bioróżnorodności, odpowiedź na sztuczną inteligencję, poprawa jakości edukacji, ochrona dziedzictwa kulturowego oraz zapewnienie dostępu do wiarygodnych informacji to tylko niektóre przykłady działań, jakie UNESCO podejmuje wraz ze swoimi 194 państwami członkowskimi i 12 państwami stowarzyszonymi. Szczególne znaczenie ma identyfikacja, ochrona, zachowanie i przekazywanie przyszłym pokoleniom światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego.

Organami UNESCO są: Konferencja Generalna, która co dwa lata gromadzi wszystkie państwa członkowskie i określa główne kierunki działania oraz budżet Organizacji; Rada Wykonawcza, organ o ograniczonym składzie wybierany przez Konferencję, który nadzoruje realizację jej decyzji; oraz Sekretariat, na czele którego stoi Dyrektor Generalny, odpowiedzialny za opracowanie programu działań UNESCO.