Siły UE weszły na pokład tankowca floty cieni. W akcji polski samolot 

Abordaż na Morzu Śródziemnym. Unijne siły skontrolowały tankowiec

Jak poinformowała 15 listopada „Rzeczpospolita”, powołując się na komunikat szefowej unijnej dyplomacji Kai Kallas, europejskie siły morskie przeprowadziły operację wobec tankowca MV MIDAG, podejrzewanego o uczestnictwo w rosyjskim systemie transportu ropy z wykorzystaniem tzw. floty cieni. Do abordażu doszło 13 listopada na Morzu Śródziemnym. Tankowiec odbywał rejs z Beninu do Stambułu, deklarując przynależność do rejestru statków Kamerunu.

W operacji uczestniczyli żołnierze działający w ramach misji EUNAVFOR MED IRINI. Wsparcie zapewniały włoski okręt Thaon di Revel, jednostka grecka oraz polski samolot patrolowy.

Kluczowym celem kontroli było ustalenie rzeczywistej przynależności państwowej statku. Wątpliwości wzbudzała bandera, pod którą jednostka prowadziła żeglugę. Według informacji przekazanych przez Kaję Kallas inspekcja potwierdziła, że MV MIDAG posługiwał się fałszywą banderą Kamerunu.

Polski samolot w operacji przeciwko rosyjskiej flocie cieni

Szczególne znaczenie dla Polski ma udział wojskowego lotnictwa patrolowego w działaniach na Morzu Śródziemnym. Według „Rzeczpospolitej” polski samolot uczestniczył w operacji razem z siłami włoskimi i greckimi. Nie podano jednak szczegółów dotyczących jego zadań podczas listopadowego abordażu.

Polskie lotnictwo ma już doświadczenie w podobnych operacjach. 2 sierpnia 2026 roku załoga samolotu patrolowo-rozpoznawczego M28 Bryza B1R, działająca w ramach Polskiego Kontyngentu Wojskowego IRINI, wspierała kontrolę tankowca Toa Payoh na wodach międzynarodowych Morza Śródziemnego. Jak informowało wówczas Dowództwo Operacyjne Rodzajów Sił Zbrojnych, polski komponent lotniczy zapewniał wsparcie rozpoznawcze i przekazywał dowództwu bieżące informacje o sytuacji.

Podczas tamtej operacji włoscy komandosi dostali się na pokład tankowca ze śmigłowca. Kontrola trwała około dwóch godzin i zakończyła się bez incydentów. Sierpniowa akcja pokazuje, jaką rolę polskie lotnictwo może odgrywać w międzynarodowych operacjach morskich. Nie oznacza jednak, że identyczny zakres zadań realizowano podczas listopadowej kontroli MV MIDAG.

Dlaczego siły UE mogły skontrolować tankowiec MV MIDAG?

Kluczowym powodem listopadowej kontroli były wątpliwości dotyczące rzeczywistej przynależności państwowej tankowca. Według szefowej unijnej dyplomacji Kai Kallas inspekcja wykazała, że MV MIDAG posługiwał się fałszywą banderą Kamerunu.

W żegludze międzynarodowej bandera wskazuje państwo, którego przynależność posiada statek i którego jurysdykcji zasadniczo podlega. Art. 110 Konwencji ONZ o prawie morza przewiduje możliwość przeprowadzenia kontroli na pełnym morzu w ściśle określonych sytuacjach, w tym przy uzasadnionym podejrzeniu, że jednostka nie posiada przynależności państwowej.

W 2026 roku operacja EUNAVFOR MED IRINI uzyskała również upoważnienie do przeprowadzania kontroli bandery na podstawie tego przepisu.

Stwierdzenie posługiwania się fałszywą banderą ma znaczenie dla dalszych działań wobec statku. Nie oznacza jednak automatycznie potwierdzenia jego rosyjskiej własności ani udowodnienia wszystkich potencjalnych naruszeń sankcji.

Czym jest rosyjska flota cieni?

Określenie „flota cieni” odnosi się do sieci tankowców wykorzystywanych do transportu surowców, często z zastosowaniem nieprzejrzystych struktur właścicielskich, zmieniających się bander i skomplikowanych powiązań handlowych. Po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę na pełną skalę w 2022 roku państwa zachodnie wprowadziły sankcje mające ograniczyć dochody Moskwy z eksportu ropy naftowej. Rosja zaczęła w większym stopniu wykorzystywać alternatywne kanały transportowe, które pozwalają utrzymywać sprzedaż surowców pomimo zachodnich restrykcji.

Według wcześniejszych doniesień PAP, cytowanych przez Gazeta.pl, szacunki liczebności floty cieni różnią się znacząco i wahają się od około 600 do nawet 1600 jednostek na całym świecie. Różnice wynikają między innymi z odmiennego sposobu klasyfikowania statków i ich powiązań z rosyjskim eksportem surowców.

Czytaj również

Zwrot ws. rozmów z Rosją? Merz zabrał głos i wskazał Polskę

Kraje UE wciąż wydają miliardy na rosyjski gaz. „Der Spiegel” ujawnia skalę

„To właśnie Niemcy są słabe”. Hofreiter ostrzega przed ustępstwami wobec Rosji

Ursula von der Leyen: UE chce podwoić udział energii elektrycznej do 2040 roku

Koniec rozmów pokojowych w Abu Zabi. Ukraina miała odrzucić propozycję USA

Rosja oskarża polskie służby. Jest pilna reakcja Warszawy

Rosja oskarża Unię Europejską o naruszanie prawa morskiego

Działania unijnych sił spotkały się z ostrą reakcją Moskwy. Jak informuje „Rzeczpospolita”, powołując się na rosyjskie RBK, rosyjskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych zarzuca Unii Europejskiej nadużywanie mandatu misji IRINI. Według rosyjskich władz operacja, której pierwotnym celem było egzekwowanie embarga na dostawy broni do Libii, stała się narzędziem wywierania presji na przewoźników handlowych. Moskwa utrzymuje, że działania europejskich okrętów mogą naruszać zasady swobody żeglugi zapisane w Konwencji ONZ o prawie morza z 1982 roku.

Jest to jednak stanowisko rosyjskich władz. Sama konwencja przewiduje określone wyjątki od zasady swobody żeglugi, w tym prawo do kontroli statku w razie uzasadnionych wątpliwości dotyczących jego przynależności państwowej.

Spór dotyczy zatem zarówno zakresu uprawnień unijnych sił, jak i oceny prawnej poszczególnych interwencji.

Rosja ostrzega przed działaniami wobec floty cieni

Władimir Putin ostrzegł przed podejmowaniem działań przeciwko statkom, które Rosja uważa za związane ze swoimi interesami. Według „Rzeczpospolitej” rosyjski przywódca zapowiedział możliwość odwetu wobec podmiotów zagrażających rosyjskim jednostkom, również tym klasyfikowanym przez Zachód jako część floty cieni. Nie przedstawiono jednak szczegółów ewentualnych działań odwetowych ani informacji wskazujących, że groźby dotyczą bezpośrednio Polski.

Wypowiedzi rosyjskich władz pokazują narastający konflikt dotyczący egzekwowania sankcji na morzu. Dla państw europejskich kontrola podejrzanych tankowców stanowi element ograniczania rosyjskich dochodów z eksportu surowców. Moskwa przedstawia natomiast takie działania jako zagrożenie dla międzynarodowego handlu i swobody żeglugi.

UE szykuje nowe sankcje przeciwko Rosji

Operacja przeciwko MV MIDAG odbyła się bezpośrednio przed kolejnym etapem unijnych działań sankcyjnych. Kaja Kallas poinformowała 15 listopada, że dzień później, podczas spotkania ministrów spraw zagranicznych państw UE, mają zostać zatwierdzone nowe wpisy na listy sankcyjne. Zapowiadane restrykcje mają obejmować banki, nabywców surowców oraz przedsiębiorstwa wspierające funkcjonowanie rosyjskiej floty cieni. Na moment publikacji nie było jeszcze potwierdzenia, że wszystkie zapowiadane sankcje zostały formalnie przyjęte.

Działania te wpisują się w strategię ograniczania możliwości finansowania rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie poprzez eksport ropy naftowej.

Czym jest operacja EUNAVFOR MED IRINI?

Misja IRINI została uruchomiona przez Unię Europejską w 2020 roku. Jej podstawowym zadaniem było egzekwowanie embarga ONZ na dostawy broni do Libii, z wykorzystaniem jednostek morskich, samolotów oraz rozpoznania satelitarnego. Z czasem zakres działań operacyjnych został rozszerzony, a europejskie siły zaczęły przeprowadzać także kontrole statków podejrzewanych o nieprawidłowości związane z rejestracją i banderą.

Mandat misji został przedłużony do 31 marca 2029 roku. Udział Polski w IRINI stanowi element współpracy wojskowej państw Unii Europejskiej na Morzu Śródziemnym.