Nowe porozumienie w sprawie Grenlandii. USA mają dostać szerokie uprawnienia
- Oficjalnie potwierdzone przez strony: USA, Dania i Grenlandia są gotowe do podpisania porozumienia dotyczącego bezpieczeństwa Arktyki i północnego Atlantyku. Dokument ma zostać podpisany w przyszłym tygodniu podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ, a następnie przejść wymagane procedury parlamentarne.
- Według administracji USA: USA mają uzyskać trwałe uprawnienia dotyczące obecności wojskowej, infrastruktury i bezpieczeństwa.
- Nadal nie wiadomo: jaki jest dokładny zakres tych praw, jakie mechanizmy kontroli zachowają Dania i Grenlandia oraz jak nowe rozwiązania mają się do obowiązujących już porozumień obronnych.
USA mają otrzymać szerokie uprawnienia
Według informacji amerykańskich mediów, powołujących się na przedstawicieli administracji USA, Waszyngton ma otrzymać trwałe możliwości rozszerzania obecności wojskowej na Grenlandii. Mają one obejmować m.in. stacjonowanie sił oraz rozwój infrastruktury. Pełny tekst porozumienia nie został jednak opublikowany, dlatego tych zapisów nie można jeszcze zweryfikować bezpośrednio.
Według „Wall Street Journal” porozumienie ma zabezpieczać amerykańskie prawa także w przypadku ewentualnej przyszłej niepodległości Grenlandii.
Według AP porozumienie ma uniemożliwiać państwom spoza NATO tworzenie baz wojskowych na Grenlandii.
Trump poinformował ponadto, że przeciwnicy Stanów Zjednoczonych nie będą mogli utrzymywać obecności wojskowej na Grenlandii ani dokonywać tam określonych strategicznych inwestycji bez zgody Waszyngtonu.
Przedstawiciel Departamentu Stanu wskazał w tym kontekście przede wszystkim Rosję i Chiny. Ograniczenia mają obejmować inwestycje w sektory uznawane za szczególnie istotne z punktu widzenia bezpieczeństwa.
Co Trump mówi o porozumieniu?
Trump poinformował w serwisie Truth Social, że porozumienie zapewni Stanom Zjednoczonym „stałą kontrolę nad bezpieczeństwem i wszystkimi innymi potrzebami” dotyczącymi Grenlandii. Według amerykańskiego prezydenta umowa nie będzie wiązała się z kosztami dla USA i pozwoli Waszyngtonowi podejmować działania niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa wyspy.
Jednocześnie zarówno władze Danii, jak i Grenlandii podkreślają, że porozumienie respektuje suwerenność Królestwa Danii oraz prawo Grenlandczyków do samostanowienia.
Jak porozumienie oceniają USA, Dania i Grenlandia?
Sekretarz stanu USA Marco Rubio, którego wypowiedź przytacza BBC, określił umowę mianem „historycznej” i dużego sukcesu Stanów Zjednoczonych. Jego zdaniem porozumienie ma trwale rozwiązywać amerykańskie obawy dotyczące bezpieczeństwa Grenlandii.
Pozytywnie do zapowiedzi odniosło się również NATO. Rzecznik Sojuszu ocenił, że porozumienie może przyczynić się do zwiększenia bezpieczeństwa, stabilności i współpracy w Arktyce.
Premier Grenlandii Jens-Frederik Nielsen, którego wypowiedź przytacza BBC, stwierdził natomiast, że umowa ma wzmacniać bezpieczeństwo zarówno samej Grenlandii, jak i Danii, USA oraz całego zachodniego sojuszu.
Nie wszyscy na wyspie przyjmują jednak zapowiedzi bez zastrzeżeń.
Cytowana przez BBC grenlandzka deputowana do duńskiego Folketingu Naaja Nathanielsen podkreśliła, że kluczowym warunkiem jest zachowanie prawa mieszkańców wyspy do samostanowienia. Była deputowana do duńskiego parlamentu Aaja Chemnitz również zapowiedziała, że będzie oceniać porozumienie dopiero po poznaniu jego ostatecznej treści.
Co właściwie dostały Stany Zjednoczone?
Z dostępnych informacji wynika, że USA mają przede wszystkim uzyskać trwalsze i szersze możliwości utrzymywania oraz rozbudowywania obecności wojskowej na Grenlandii. Dokładny zakres tych praw pozostaje jednak nieznany, ponieważ pełnego tekstu dokumentu jeszcze nie opublikowano.
Stany Zjednoczone już teraz dysponują bardzo szerokimi możliwościami wojskowymi na Grenlandii na podstawie porozumienia obronnego zawartego z Danią w 1951 roku.
Na wyspie znajduje się amerykańska baza Pituffik Space Base, położona w północno-zachodniej części Grenlandii. Na stałe stacjonuje tam ponad 100 amerykańskich wojskowych.
Nowe porozumienie nie ma zmieniać suwerenności nad Grenlandią, lecz według dostępnych informacji ma rozszerzyć i trwale zabezpieczyć amerykańską obecność wojskową na wyspie.
Co zmienia się względem umowy z 1951 roku?
USA już wcześniej miały szerokie możliwości prowadzenia działalności wojskowej na Grenlandii na podstawie umowy z 1951 r. Dlatego kluczowe będzie ustalenie, jakie dodatkowe prawa daje Waszyngtonowi nowe porozumienie i jaki zakres decyzji pozostanie po stronie władz Danii i Grenlandii.
Grenlandia kluczowa dla obrony USA
Trump argumentuje, że wyspa ma zasadnicze znaczenie dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych, szczególnie w kontekście rywalizacji z Rosją i Chinami.
Grenlandia leży na strategicznym kierunku między Ameryką Północną a Arktyką. Jest również istotna dla systemów wczesnego ostrzegania przed atakiem rakietowym.
Amerykański prezydent wiąże wyspę także z projektem Golden Dome – planowanym systemem obrony przeciwrakietowej, który ma chronić Stany Zjednoczone przed potencjalnymi atakami m.in. ze strony Rosji i Chin.
Drugim czynnikiem jest dostęp do surowców. Grenlandia posiada znaczne, w dużej części niewykorzystane zasoby pierwiastków ziem rzadkich i innych minerałów wykorzystywanych m.in. w elektronice, energetyce oraz produkcji pojazdów elektrycznych.
Porozumienie po miesiącach napięć
Spór wokół Grenlandii trwał od miesięcy. Trump wielokrotnie przekonywał, że Stany Zjednoczone powinny przejąć kontrolę nad wyspą, wskazując na jej strategiczne położenie, znaczenie dla obrony Ameryki Północnej oraz bogate złoża surowców.
Prezydent USA nie wykluczał wcześniej nawet użycia siły. Jego wypowiedzi wywołały zdecydowane reakcje władz w Kopenhadze i Nuuk, a także zaniepokojenie innych państw NATO.
Nowe porozumienie ma zakończyć ten kryzys bez zmiany przynależności terytorialnej Grenlandii.
Cytowana przez BBC premier Danii Mette Frederiksen poinformowała, że jest zadowolona z perspektywy zawarcia umowy korzystnej dla wszystkich trzech stron. Dokument ma zostać podpisany podczas przyszłotygodniowego Zgromadzenia Ogólnego ONZ.
Wspólnie z premierem Grenlandii Jensem-Frederikiem Nielsenem Frederiksen oświadczyła, że porozumienie ma wzmocnić bezpieczeństwo w Arktyce i na północnym Atlantyku, jednocześnie respektując integralność terytorialną Królestwa Danii i prawo mieszkańców Grenlandii do samostanowienia.
Umowa będzie musiała następnie przejść odpowiednie procedury parlamentarne.
Chiny grożą odwołaniem szczytu Xi–Trump. Pekin stawia USA warunek
USA ostrzegały Hiszpanię przed nietypowym napływem do Ceuty. Co wiedział rząd Sáncheza?
Rzecznik Kremla: Mamy nadzieję na wznowienie rozmów z USA i Ukrainą
Kluczowe 48 godzin dla Polski i USA. Chodzi o stałą bazę wojskową
Nowa umowa Polski z USA. 4 mld dolarów na zakup amerykańskiego sprzętu
