Po co nam niepodległość?

14.11.2026 20:45

Źródło: ChatGPT | Autor: ChatGPT | Grafika ilustracyjna wygenerowana przez AI

Święto Niepodległości już za nami, za nami też największy, rekordowy marsz patriotów, jaki przechodzi już od lat przez ulice Warszawy. Świętowanie się skończyło, pozostały jednak pytania, które warto sobie zadawać. Do czego w ogóle potrzeba jest Polakom niepodległość? Do czego potrzebujemy własnego państwa.

Co musisz wiedzieć:

Państwo jako dobro wspólne – w tradycji arystotelesowskiej państwo jest wartością, ponieważ pozwala realizować cele, których obywatele nie są w stanie osiągnąć samodzielnie.
Niepodległość ma wymiar praktyczny – własne państwo umożliwia samodzielne decydowanie o bezpieczeństwie, gospodarce, infrastrukturze i kierunkach rozwoju kraju.
Ojkofobia a stosunek do państwa – autor krytykuje przekonanie, że rezygnacja z suwerenności na rzecz większych struktur politycznych automatycznie poprawi warunki życia Polaków.
Historia jako przestroga – doświadczenia rozbiorów pokazują, że utrata własnego państwa może oznaczać podporządkowanie interesów społeczeństwa potrzebom obcych mocarstw.

Anarchokapitaliści, radykalni libertatianie, anarchoindywidualiści zwykli traktować państwo jako instytucje wrogą. Jako strukturę, która zamierza pozbawić jednostkę wolności, narzucić jej różne prawa oraz pozbawić, w ten czy inny sposób owoców jej pracy. Liberałowie patrzą na instytucję państwa co najmniej z rezerwą i podejrzliwością. Niech już istnieje, jako ten stróż nocny wolnych obywateli ale niech nie ma za wiele do powiedzenia i patrzmy mu podejrzliwie na ręce, żeby nie sięgnęły po naszą wolność – zdają się stale powtarzać.

Państwo – dobro wspólne

Inaczej na sprawę istnienia własnego państwa patrzą ludzie, którzy czerpią z myśli politycznej szkoły umownie nazwijmy to – arystotelesowskiej. W tym ujęciu państwo nie jest czymś z gruntu złym ani co najmniej podejrzanym. Państwo jest czymś dobrym a to dlatego, że rozwiązuje te problemy i załatwia te potrzeby, których obywatel nie jest w stanie rozwiązać indywidualnie. Jako pierwsze przychodzą nam na myśl przy omawianiu tej definicji potrzeby związane z bezpieczeństwem i rzeczywiście, obywatele nie prowadzą indywidualnie wojny, to jest sprawa, którą powinno prowadzić państwo. Do tego dochodzą kwestie związane z porządkiem wewnętrznym, z sądownictwem i infrastrukturą – obywatele indywidualnie nie będą sobie budować autostrad ani lotnisk. Gdy przyjrzymy się dokładniej, to okaże się, że spraw w których państwo jest przydatne znajdziemy znacznie więcej. Pozostaje otwartym pytanie – jakie to będzie państwo? Jak rządzone, jak będzie wyłaniana władza, jakie będą tej władzy kompetencje. Nad tym można dyskutować i dyskutowali, nieraz ostro, ludzie nazywani teraz Ojcami Niepodległej, czyli Dmowski, Piłsudski, Witos. Czyli krótko mówiąc – polscy patrioci, widzący w niepodległym państwie polskim jakąś wartość.

Ojkofobia nie popłaca

Jest jednak druga postawa wobec niepodległości, którą z kolei da się zawrzeć w słowach klasyka o tym, że „polskość to nienormalność”. Roger Scruton wprowadził do języka tradycyjnej prawicy zachodniej pojęcie ojkofobii i jest ono jak najbardziej trafione przy opisie takiej postawy. Wedle różnych badań i różnych szacunków od kilkunastu do nawet trzydziestu procent naszych rodaków nie jest zainteresowanych istnieniem państwa polskiego w jakiejkolwiek formie. Część wręcz nienawidzi tego państwa i z niecierpliwością czeka, aż Polska stanie się częścią większej struktury politycznej, aż wreszcie „staniemy się Europejczykami”. Ludzie ci zyją w głębokim choć całkowicie błędnym przeświadczeniu, że gdy Polska zniknie jako państwo a wadze nad naszym terytorium przejmie jakaś grupa urzędników z Brukseli lub Berlina, to nam się wszystkim polepszy od tego. Drogi będą równe, pociągi będą jeździec punktualnie, kolejek do lekarzy nie będzie no i najważniejsze – wzrosną nam wszystkim pensje! To wyobrażenie całkowicie fałszywe niemniej podzielane przez niemała rzeszę inteligentnych i mających o sobie wysokie mniemanie ludzi. Sam pamiętam, jak parę lat temu w moim programie pewien redaktor liberalnego pisma przekonywał mnie do pomysłu federalizacji Europy, jako ostatecznego argumentu użył pytania – „No czy nie chciałby pan mieć wyższej pensji?”. Mylą się ci wszyscy ludzie a oto dlaczego.

Przekonanie, że grupa urzędników nie będących w większości Polakami i nie delegowanych przez nas do tej roli zatroszczy się o nasze sprawy lepiej niż my sami, jest głęboko błędne. Ulegano mu już nieraz w przeszłości. Jak twierdzi profesor Andrzej Nowak, badający dzieje polskiej Targowicy, twierdzi że pierwsze przykłady takich postaw możemy zaobserwować już w połowie XVII wieku. Wtedy to spora część narodu szlacheckiego zaczęła szukać sobie obcego władcy. A to króla szwedzkiego a to francuskiego. Niech przyjdzie i zrobi tu porządek a z nas zrobi Francuzów (Szwedów, Niemców, Prusaków).

Mamy interes w niepodległości

Rzeczpospolita upadała dość długo, przez kilka dziesięcioleci trwała agonia tego wielkiego, lecz toczonego niemocą wewnętrzną państwa. Naród polityczny Rzeczpospolitej czyli szlachta, był w znacznej mierze nastawiony niechętnie do reform, bał się opodatkowania na większa armię by władca nie spróbował zaprowadzić władzy absolutnej. Gdy później oddano niepodległość, w zasadzie bez walki, wydawało się że niewiele to zmienia w losie Polaków. Tylko się wydawało. Bardzo szybko, najszybciej w Prusach, panowie bracia zauważyli, że nie żyje im się znacznie gorzej, także finansowo. Częściom Polski, rozebranym między zaborcze państwa przypadła rola peryferii imperium. Peryferia są zawsze zapóźnione, niedoinwestowane i eksploatowane przez metropolię. Weźmy przykład pierwszy z brzegu – Warszawa. Miasto położone na przecięciu ważnych szlaków handlowych, mogące się szybko rozwijać w czasie drugiej rewolucji przemysłowej. Nie rozwijało się jednak tak jak powinno, bowiem stanowiło twierdzę carską, otoczoną pierścieniem fortów. Istniał zakaz rozwijania zabudowy na esplanadach fortyfikacji i w rezultacie miasto dusiło się w zamkniętym kręgu.

Niepodległe państwo jest potrzebne każdemu z nas w naszym własnym, można by nawet powiedzieć, że egoistycznym interesie. Urzędnicy wielkiego imperium, siedzący w odległej metropolii, nie zadbają o nasz los lepiej, niż zrobimy to my sami.