Wielkie pieniądze w kosmicznej dziurze

Nowy rekord 

Zacznijmy więc od pieniędzy. „Hope” ustanowił nowy rekord kosztów koreańskiego kina: produkcja pochłonęła około 70 mld wonów (46 mln dolarów), a według najwyższych szacunków wraz z promocją wydatki mogły sięgnąć 100 mld wonów (74 mln dolarów). Na koszty złożyły się przede wszystkim zaawansowane efekty komputerowe, animacja niektórych postaci, widowiskowe sceny akcji oraz międzynarodowa obsada, która wystąpiła w dość nieoczywisty sposób. Dokładnych wydatków na efekty i honoraria gwiazd nie ujawniono. Dla porównania wcześniejsze koreańskie superprodukcje „D-War” (2007) i „Alienoid” (2022) kosztowały odpowiednio 30 i 33 mld wonów.

W Polsce rekordzistą pozostaje „Quo vadis” (2001) z budżetem 76 mln zł, podczas gdy „Chopin, Chopin!” (2025) pochłonął około 65–70 mln zł. „Hope” jest więc przedsięwzięciem finansowym o skali przekraczającej polskie rekordy plus minus czterokrotnie. Pieniądze w filmie widać, to fakt, zaryzykuję jednak stwierdzenie, że gdyby ich nie wydano… mielibyśmy do czynienia z dużo lepszym filmem. Paradoks? Niekoniecznie.

W pogoni

Zanim rozwikłam tę pozorną sprzeczność, spójrzmy na wcześniejszą karierę Na Hong-jina. Na Hong-jin (ur. 1974) należy do najciekawszych przedstawicieli współczesnego koreańskiego kina gatunkowego, choć w ciągu niemal dwóch dekad nakręcił zaledwie cztery pełnometrażowe filmy. Zadebiutował w 2008 roku brutalnym thrillerem „W pogoni” (tytuł międzynarodowy „The Chaser”), opowiadającym o byłym policjancie tropiącym seryjnego mordercę. Film zdobył liczne nagrody i przyciągnął do koreańskich kin około pięciu milionów widzów. Dwa lata później powstało „Morze Żółte”, ponura historia koreańskiego emigranta z Chin uwikłanego w świat przestępczy. To film wręcz przygniatający, lecz wart obejrzenia też dla jednej, na swój sposób komicznej sceny, w której dwa gangi walczą ze sobą, używając m.in. ogryzanych chwilę wcześniej z mięsa kości.

Największe uznanie międzynarodowe przyniósł mu jednak „Lament” (2016), tak samo, jak „Morze Żółte” dostępny na polskich platformach streamingowych. „Lament” zaczyna się niczym kryminał, by stopniowo zmienić się w mocno osadzony w koreańskich tradycjach, wierzeniach i realiach prowincji horror. Film wpisał się w popularny wówczas nurt k-horroru, który po okresie westernizacji wszedł w modę na eksploatowanie i udane pokazywanie światu lokalności. W 2021 roku Na był producentem i autorem historii tajsko-koreańskiego horroru „The Medium”.

Charakterystyczne dla jego twórczości są niezwykle sugestywna i intensywna przemoc, atmosfera narastającego zagrożenia, niejednoznaczność moralna oraz bohaterowie bezradni wobec wydarzeń, których czasem do samego końca nie potrafią zrozumieć. W większości jego filmów mamy też do czynienia z pewnym skrętem gatunkowym w trakcie. „Morze Żółte” przez kilkadziesiąt minut było bardziej dramatem społecznym niż ciężkim thrillerem. O „Lamencie” odchodzącym od intrygi kryminalnej na rzecz metafizyki już wspomniałem, „Hope” też nie jest tu tak naprawdę wyjątkiem.

Prowincjonalna apokalipsa

Nowy film, nakręcony po 10 latach przerwy, podzielić możemy na dwie części. Pierwsza to horror rozgrywający się w realiach koreańskiej, zapadłej prowincji w czasie bliżej nieokreślonym. Żadne daty nie padają, jednak budynki, auta, styl bohaterów wskazują na czasy sprzed wielkiego boomu gospodarczego, Koreę lat 80. i 90. Stylizacja ta obejmuje również sposób filmowania nawiązujący do kina gatunkowego sprzed kilku dekad.

Wybór epoki nie jest przypadkowy. Na Hong-jin przyznał, że chciał przede wszystkim wyeliminować telefony komórkowe, których obecność utrudniałaby wiarygodne przedstawienie izolacji bohaterów. Istotniejszy wydaje się jednak kontekst polityczny. Akcja rozgrywa się w pobliżu strefy zdemilitaryzowanej, oddzielającej obie Koree, w atmosferze antykomunistycznej paranoi, podejrzliwości i nieustannego oczekiwania na zagrożenie ze strony Północy. To rzeczywistość, w której obecność uzbrojonych cywilów, lęk przed infiltracją i gotowość do gwałtownej reakcji znajdują historyczne uzasadnienie. Tajemnicze, dość długo skrywane przed bohaterami zagrożenie, tajemnicza siła mordująca zwierzęta i wprowadzająca chaos w tytułowym miasteczku początkowo jest łączona z komunistyczną Północą.

Jednak ta nieokreśloność czasu ma też wymiar praktyczny: umieszczenie akcji w przeszłości pozostawia reżyserowi możliwość przeniesienia ewentualnej kontynuacji do czasów bardziej współczesnych. Archaiczne miasteczko staje się areną scen bardzo brutalnych, choć też komicznie przerysowanych – potężna siła, z jaką coś demoluje budynki i miota dobytkiem mieszkańców (i samymi mieszkańcami), początkowo nie daje traktować się do końca poważnie, lecz właśnie to ma w sobie dużo uroku. Tak jak wiele mają go poszczególne postacie: lokalny policjant, jego młodsza koleżanka, całe stado niezbyt zadbanych, mało lotnych, lecz na swój sposób sympatycznych prowincjuszy. Wszystko zmienia się, gdy wydaje się, że zło zostało pokonane, a nawet, do pewnego stopnia, zrozumiane.

Niestety potem wchodzi cały wątek s.f., w którym amerykańscy aktorzy użyczają twarzy kosmitom przywodzącym na myśl swoich krewnych z „Awatara”. Niestety o amerykanizacji świadczą nie tylko zachodnie rysy gwiazd kina, ale sama formuła. Obok pojedynku ludzi i obcych walczą ze sobą koreańska klasyka i zachodnie kalki. Trudno powiedzieć, kto wygrywa, ale wielu recenzentów narzeka na tę dalszą część „Witajcie w Hope”. Pomimo kilku niezłych scen, jestem skłonny się z nimi zgodzić. Prowincjonalna opowieść o potworze wyszła Na lepiej niż światowa, a może nawet międzyświatowa superprodukcja. Niespecjalnie to zresztą dziwi, o ile bowiem koreańskie science fiction na ogół jest dość nudne, o tyle filmy o potworach wychodzą w tym kraju na ogół nieźle.