Szukaj
Konto

Tu jest Strasse der Polizei, a nie sanatorium!

Tu jest Strasse der Polizei, a nie sanatorium!
Źródło: Wikimedia Commons | Autor: Wikimedia Commons | Licencja: Wikimedia Commons | Aleja Szucha w Warszawie podczas niemieckiej okupacji.
Wieczorem 19 maja 1942 r. do kasyna gry prowadzonego przez Niemców, które mieściło się przy Alei Szucha 29, weszli mężczyzna i kobieta. On miał lat 32, ona 25. Wyglądali na parę, która przyszła się zabawić. Wyglądali na takich, którzy chcą zagrać w ruletkę, napić się dobrego alkoholu i zjeść coś bardziej wykwintnego niż zupa warzywna okraszona skwarkami, bo o dziwo ceny w kasynie były nad wyraz przystępne.
Co musisz wiedzieć:
  • W artykule "Tu jest Strasse der Polizei, a nie sanatorium!" Sebastian Reńca opisuje złowrogą historię warszawskiej Alei Szucha.
  • Autor przypomina, że podczas II wojny światowej przy tej ulicy mieściła się katownia Gestapo, w której torturowani byli polscy patrioci, m.in. słynny bohater "Kamieni na szaniec" Jan Bytnar ps. "Rudy".

Bomba w szulerni

Ona trzymała go pod rękę, gdy wchodzili do środka. Ktoś, kto by się im uważniej przyjrzał, dostrzegłby, że gdy usiedli przy stoliku i czekali na kelnera, kobieta zdjęła z ramienia torebkę, następnie położyła ją na podłodze i pchnęła nogą za kotarę. Gdyby ktoś zażądał od nich dokumentów, dowiedziałby się, że ona to urodzona w Niemczech Barbara Zakrzewska, a on to Krzysztof Dziadowski.

Jak informował w październiku 1940 r. „Warschauer Zeitung”, wszyscy krupierzy zatrudnieni w kasynie szkolili się kilka miesięcy w specjalnie na ten cel zorganizowanej w Rzeszy szkole. Gośćmi kasyna mogli być tylko Polacy, oficjalnie nie mieli do niego wstępu ani Niemcy, ani folksdojcze. Akowski „Biuletyn Informacyjny” wprost nazywał kasyno szulernią, a tych, którzy do niego chodzili, „kreaturami nie mającymi nic wspólnego z narodem polskim”. „Wśród gości kasyna nie widać twarzy inteligentnych, dominuje typ spotykany wśród gorszej części publiczności wyścigowej. Publiczność ta traktowana jest przez służbę kasyna jak swego rodzaju hołota” – pisano w podziemnej bibule.

Zygmunt Dall, jeden z pracowników kasyna, wspominał, że wśród bywalców szulerni byli właściciele sklepów, muzycy, kelnerzy, handlarze, regularni hazardziści, spekulanci kombinatorzy, szpicle. Kobiety w różnym wieku też nie omijały kasyna. Dall pisał wręcz, że „Warszawiacy walili drzwiami i oknami” do kasyna, a publikowanie w prasie podziemnej nazwisk osób je odwiedzających w ogóle nie pomagało. Codziennie w kasynie gościło nawet 1200 gości, podziemie akowskie musiało więc zareagować i zareagowało. 

W torebce, która zniknęła za ciężką pluszową kotarą, oddzielającą restaurację od sali ze stołami do gry, była bomba zegarowa owinięta w sweter, by ten nieco wygłuszył tykanie. Zapalnik ustawiony był równo na godzinę 23. Pierwotnie torebka z bombą miała znaleźć się pod stołem krupiera, ale to okazało się niemożliwe. Zakrzewska i Dziadowski zamówili kolację, a gdy orkiestra zagrała utwór czeskiego kompozytora Zdenka Fibicha, wyszli wolnym krokiem z kasyna. Nikt nie zwrócił na nich uwagi oraz na to, że kobieta już nie miała torebki. Na ulicy czekała na nich obstawa składająca się z uzbrojonych żołnierzy Armii Krajowej. 

Bomba wybuchła równo o godzinie 23. „Biuletyn Informacyjny” podawał, że w wyniku wybuchu siedem osób zostało poważnie rannych, z czego jedna osoba zmarła. Frekwencja zmalała, ale tylko nieco i tylko na chwilę. Dopiero bombardowanie Warszawy przez sowieckie samoloty, dokładnie rok później – 12 maja 1943 r., spowodowało, że frekwencja diametralnie spadła. Kilka miesięcy później, w nocy z 1 na 2 lutego 1944 r., Niemcy aresztowali gości kasyna. Spośród zatrzymanych 385 osób 100 zostało rozstrzelanych. Ostatecznie kasyno zostało zamknięte kilka dni przed wybuchem powstania – 22 lipca 1944 r. 

Gdyby w którymś momencie akcji ktoś odkrył, że on i ona to zamachowcy, nie daliby się złapać żywcem Niemcom. Tadeusz Koral i Halina Karin-Dębnicka, bo tak się naprawdę nazywali, z Wydziału Sabotażu organizacji „Polskich Socjalistów”, mieli przy sobie ampułki z cyjankiem, które mieli przegryźć. W ten sposób uniknęliby brutalnych przesłuchań, które odbywałyby się czterysta metrów dalej. Aleja Szucha 25 – ten adres wywoływał wśród Warszawiaków grozę. Jak pisał Władysław Bartoszewski: „Nazwa Alei Szucha stała się synonimem bezmiaru okrucieństw i cierpienia”.

Tam katowali „Rudego”

W budynku, w którym przed wojną mieściło się Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, od października 1939 r. była siedziba Urzędu Komendanta Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa Dystryktu Warszawskiego. Pracowało w niej kilkuset Niemców, niektórzy z nich mieli blisko do pracy, ponieważ po wyrzuceniu uprzednich lokatorów zakwaterowano ich w pobliskiej kamienicy przy Alei Szucha 16. Niedaleko, bo pod adresem Szucha 23, mieściła się Komenda Policji Porządkowej i Komenda Żandarmerii. Była to po prostu dzielnica policyjna.

To właśnie tam, przy Szucha 25, odbywały się brutalne przesłuchania, podczas których torturującymi byli niemieccy gestapowcy, a przesłuchiwanymi – Polacy. 

W tym gmachu brutalnie przesłuchiwano m.in. Jana Bytnara „Rudego”. Aleksander Kamiński pisał w „Kamieniach na szaniec”: „Na stole leżały niektóre rzeczy, znalezione w mieszkaniu Rudego. Między innymi duża pieczęć z kotwicą z czasów Małego Sabotażu. Jeden z gestapowców umaczał pieczęć w tuszu i ostemplował nią twarz i głowę Rudego. Rudy był zdrów, lecz chudy i dość drobny. Już pierwsze bicia doprowadziły go do utraty przytomności. Zemdlenia były ulgą w torturach. Nadstawiał więc umyślnie głowę na razy, by stracić przytomność i nie czuć męki. Zemdlonego budzono do życia kopaniem w brzuch, deptaniem rąk i wierceniem butami między nogami. Już pierwszego dnia męki Rudy nie mógł stać. Musiano go nosić na noszach lub ciągnąć omdlałego za ręce, włócząc głową i nogami po korytarzach i schodach”.

„Rudego” odbili koledzy w słynnej akcji pod Arsenałem – 26 marca 1943 r. – gdy po przesłuchaniu przewożono go z Szucha na Pawiak. Brutalne tortury spowodowały takie wyniszczenie jego organizmu, że Jan Bytnar zmarł cztery dni później. Notabene znamienne jest to, że tak, jak dzieci w gettach rozsianych po całej okupowanej Polsce bawiły się w selekcję i wywózki, tak dzieciaki w stolicy bawiły się w odbijanie więźniów transportowanych z Szucha do więzienia lub z Pawiaka do siedziby Gestapo. 

Drogi czytelniku

Właśnie czytasz artykuł. PREMIUM - treść o pogłębionej wartości merytorycznej i opiniotwórczej. By przeczytać go w całości wystarczy, że założysz BEZPŁATNE konto czytelnika Tygodnika Solidarność. Do założenia konta wystarczy adres e-mail.

Komentarzy: 0
Data publikacji: 17.11.2026 06:00
Źródło: Tygodnik Solidarność