Piotr Duda: Nie oddamy Polski

Rafał Woś (redaktor naczelny "Tygodnika Solidarność"): Panie Przewodniczący, przed nami 11 listopada i kolejny Marsz Niepodległości. W tym roku jednak atmosfera jest szczególna. Solidarność od kilku tygodni angażuje się w protesty przed Trybunałem Konstytucyjnym. Podczas jednego z ostatnich wystąpień powiedział Pan, że Marsz Niepodległości rozpoczyna się już teraz. Co miał Pan na myśli?

Piotr Duda (Przewodniczący NSZZ "Solidarność"): Przede wszystkim to, że niepodległość nie jest czymś, co możemy sobie przypominać wyłącznie raz w roku, 11 listopada. To nie tylko biało-czerwone flagi, uroczystości państwowe i wspólne śpiewanie hymnu. Niepodległość musi mieć również konkretny wymiar. Musi oznaczać suwerenność państwa, przestrzeganie konstytucji, szacunek dla obywateli, niezależność instytucji państwowych, a także ochronę polskich pracowników i ich miejsc pracy.

Dlatego powiedziałem przed Trybunałem Konstytucyjnym, że dla nas Marsz Niepodległości zaczął się w momencie, kiedy rząd Donalda Tuska postanowił siłowo przejąć TK. Nie możemy stać z boku i patrzeć, jak niszczone są fundamenty państwa prawa. Bo jeśli ich zabraknie, co tak naprawdę będziemy świętować?

Solidarność od początku swojego istnienia łączyła walkę o prawa pracownicze z walką o wolność i suwerenność naszej Ojczyzny. Tak było w 1980 roku i tak jest również dzisiaj. Jeżeli widzimy zagrożenie dla podstawowych wartości, nie możemy milczeć.

Polska należy do obywateli

– Nie boi się Pan, że Solidarność zostanie posądzona o uwikłanie się w polityczny konflikt?

– Nie boję się takich zarzutów, bo słyszę je od wielu lat. Kiedy protestowaliśmy przeciwko podwyższeniu wieku emerytalnego, również mówiono, że uprawiamy politykę. Kiedy sprzeciwialiśmy się niekorzystnym zmianom w prawie pracy, też próbowano nas przedstawiać jako uczestników partyjnego sporu. Kiedy domagamy się referendum w sprawie unijnej polityki klimatycznej, ponownie słyszymy, że związek zawodowy nie powinien zajmować się takimi sprawami, bo to kwestia polityczna.

To czym mamy się zajmować? Uważamy, że działania podejmowane wobec Trybunału budzą bardzo poważne zastrzeżenia i wymagają zdecydowanej reakcji społecznej. Dlatego tu jesteśmy. Obrona niepodległości, suwerenności i konstytucyjnych praw obywateli nie jest własnością żadnej partii politycznej. To są sprawy fundamentalne dla każdego Polaka, niezależnie od tego, na kogo głosuje i jakie ma poglądy.

Solidarność jest niezależnym, samorządnym związkiem zawodowym. Nie jesteśmy przybudówką żadnej partii i nie zamierzamy nią być. Ale niezależność nie oznacza obojętności. Jeżeli rząd podejmuje decyzje, które uderzają w pracowników, lub jeśli dostrzegamy zagrożenia dla demokratycznego porządku państwa, zawsze będziemy protestować. Dlatego chciałbym, żeby tegoroczny Marsz Niepodległości był przede wszystkim wielką manifestacją polskiego patriotyzmu i odpowiedzialności za Ojczyznę. Żeby pokazał, że Polacy potrafią być razem, nawet jeżeli różnią się w wielu sprawach. Żeby przypomniał rządzącym, że Polska należy do obywateli.

Solidarność i Trybunał

– Wróćmy do wydarzeń przed Trybunałem Konstytucyjnym. Solidarność oficjalnie włączyła się w protesty w obronie tej instytucji. Dlaczego uznał Pan, że związek zawodowy powinien tak zdecydowanie zaangażować się w tę sprawę?

– Właśnie dlatego, że w tej sytuacji chodzi przede wszystkim o sposób funkcjonowania państwa i granice władzy. Trybunał Konstytucyjny jest instytucją, która ma stać na straży zgodności prawa z konstytucją. Jeżeli pojawia się ryzyko podporządkowania takiej instytucji bieżącym interesom politycznym, nie możemy przejść obok tego obojętnie.

Solidarność ma szczególny powód, żeby interesować się funkcjonowaniem Trybunału. Przecież konstytucja chroni nie tylko wolności obywatelskie, ale również prawa pracownicze, prawo do zrzeszania się w związkach zawodowych, prawo do rokowań zbiorowych czy prawo do strajku. To fundament naszej codziennej działalności.

Wystarczy przypomnieć spór o wiek emerytalny. Kiedy walczyliśmy przeciwko podwyższeniu wieku emerytalnego, korzystaliśmy z różnych instrumentów demokratycznego państwa prawa, w tym z tzw. skargi konstytucyjnej. Trybunał Konstytucyjny odegrał także zasadniczą rolę w czasie, gdy wprowadzano wolny dzień od pracy w Święto Trzech Króli. Dzięki orzeczeniu Trybunału wydanemu w 2012 roku udało się uniknąć likwidacji możliwości odbioru dnia wolnego, gdy święto przypada w dzień wolny od pracy, do czego dążył rząd PO. Dlatego dobrze wiemy, że nie możemy dopuścić do sytuacji, w której jakakolwiek władza uzna, że instytucje kontrolne mają działać wyłącznie wtedy, kiedy wydają wygodne dla niej orzeczenia.

Bardzo niepokoi mnie również sytuacja zwykłych pracowników Trybunału. Przecież oni nie są stroną politycznego konfliktu. To ludzie, którzy wykonują swoją pracę, mają rodziny, zobowiązania i prawo do poczucia bezpieczeństwa. Nie mogą stawać się zakładnikami sporów pomiędzy najważniejszymi instytucjami państwa. Dlatego w Trybunale Konstytucyjnym powstała organizacja zakładowa NSZZ „Solidarność” – właśnie po to, by interesy pracowników były w odpowiedni sposób zabezpieczone.

Aż do zwycięstwa

– Podczas ostatnich wystąpień przed Trybunałem używał Pan bardzo mocnych słów pod adresem rządu Donalda Tuska. Mówił Pan o dniu próby, o konieczności walki i o tym, że Solidarność nie ustąpi. Czy nie obawia się Pan dalszej eskalacji napięcia?

– Nie jestem zwolennikiem przemocy i nigdy nie będę. Solidarność ma wielką tradycję pokojowego protestu. Naszą siłą zawsze byli ludzie, ich determinacja, solidarność i zdolność do wspólnego działania.

Ale jednocześnie nie można oczekiwać, że będziemy używać wyłącznie dyplomatycznych sformułowań, kiedy uważamy, że sytuacja jest bardzo poważna. Ludzie mają prawo do emocji. Mają prawo być zdenerwowani, kiedy widzą działania władzy, które w ich przekonaniu naruszają podstawowe zasady państwa prawa.

Kiedy mówię o walce, mam na myśli walkę społeczną, obywatelską, związkową i prawną. To są narzędzia demokratycznego społeczeństwa. Naszym celem nie jest chaos, tylko obrona zasad, które uważamy za fundamentalne.

– Zapowiedział Pan, że Solidarność pozostanie przed Trybunałem aż do zwycięstwa. Czyli do kiedy?

– Zwycięstwem będzie sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny będzie mógł funkcjonować jako niezależna instytucja, a jego status i zasady działania nie będą przedmiotem nieustannej walki politycznej. Chcemy poszanowania konstytucyjnych procedur, rzeczywistej niezależności instytucji i zakończenia działań, które w naszej ocenie zmierzają do podporządkowania Trybunału władzy wykonawczej.

Ale jest jeszcze coś. Chcemy, żeby obywatele odzyskali przekonanie, że prawo obowiązuje wszystkich jednakowo, a konstytucja nie jest dokumentem, który można interpretować dowolnie, zależnie od tego, kto akurat sprawuje władzę.

Solidarność ma doświadczenie w prowadzeniu długotrwałych protestów. Wiemy, że nie wszystkie sprawy udaje się rozstrzygnąć od razu. Czasami potrzeba tygodni, miesięcy, a nawet lat konsekwentnej pracy. Ale zwykle w końcu udaje nam się osiągnąć zamierzony cel.

Domagamy się referendum

– Czy według Pana odpowiednim rozwiązaniem będzie tzw. reset konstytucyjny?

– Jeżeli mamy mówić o prawdziwym resecie konstytucyjnym, to trzeba jasno powiedzieć, że wymaga on zmiany konstytucji, a nie kolejnych doraźnych porozumień.

Solidarność ma w tej sprawie własny dorobek. Już w 1994 roku przedstawiliśmy obywatelski projekt konstytucji, pod którym podpisało się blisko milion Polaków.

W naszym projekcie przewidzieliśmy Trybunał Konstytucyjny jako instytucję, która rzeczywiście stoi na straży konstytucji, a także rozwiązania dotyczące odpowiedzialności najwyższych władz państwowych. Dziś warto wrócić do tej propozycji, w założeniu której konstytucja ma służyć obywatelom, a nie zabezpieczać interesy aktualnie rządzących.

– Mówi Pan, że zwykle udaje się Wam osiągać swoje cele. Teraz jedną z takich długofalowych inicjatyw, jakie podejmuje Solidarność, jest walka z tzw. Zielonym Ładem.

– Bez silnej gospodarki nie ma silnego państwa. Możemy mieć najpiękniejsze deklaracje o suwerenności, ale jeżeli będziemy uzależnieni od importu energii, technologii i podstawowych produktów przemysłowych, nasza niezależność będzie ograniczona.

Solidarność od niemal 20 lat ostrzega przed społecznymi i gospodarczymi konsekwencjami unijnej polityki klimatycznej, której skutki Polacy już odczuwają, a będą odczuwać je coraz mocniej. Zielony Ład oznacza przede wszystkim ogromne koszty, które ponoszą zwykli pracownicy i ich rodziny, a także zahamowanie rozwoju gospodarczego i brak konkurencyjności naszych przedsiębiorstw.

Dlatego domagamy się referendum w sprawie unijnej polityki klimatycznej. Uważamy, że obywatele powinni mieć możliwość wypowiedzenia się w sprawie decyzji, które mogą wpływać na ceny energii, koszty życia i przyszłość wszystkich nas.

Podczas Marszu niemal stu naszych wolontariuszy będzie zbierało podpisy pod obywatelskim wnioskiem o referendum w sprawie Zielonego Ładu. Mamy uzbierane już prawie 500 tys. podpisów i niebawem złożymy je w Sejmie. Wtedy zobaczymy, czy posłowie rzeczywiście są głosem swoich wyborców, czy podobnie jak dwukrotnie zrobili to senatorzy w przypadku prezydenckiego wniosku o referendum klimatyczne, postanowią udać, że tego głosu nie słyszą.

Nie bądźcie obojętni

– Podczas wystąpień przed Trybunałem apelował Pan również o jedność prawicy i środowisk patriotycznych. Czy rzeczywiście wierzy Pan, że w tak podzielonym społeczeństwie można zbudować szeroką wspólnotę wokół najważniejszych spraw państwa?

– Nie tylko wierzę, ale uważam, że nie mamy innego wyjścia. Wielokrotnie mówiłem, że politycy muszą odłożyć na bok osobiste ambicje i partyjne spory. Dla mnie nie jest najważniejsze, kto będzie mógł później powiedzieć, że odniósł sukces. Najważniejsze jest to, czy uda się osiągnąć cel ważny dla Polski i Polaków. Zresztą efekty widzieliśmy 30 października przed Trybunałem Konstytucyjnym, kiedy rzeczywiście czołowi politycy z prawej strony sceny politycznej wspólnie wystąpili przeciwko haniebnym działaniom Donalda Tuska. Mam nadzieję, że ten sojusz uda się utrzymać. Nie musimy zgadzać się we wszystkim. Możemy różnić się w ocenie historii, gospodarki czy konkretnych polityków. Ale powinniśmy umieć porozumieć się w kwestii bezpieczeństwa państwa, ochrony praw obywatelskich i przyszłości następnych pokoleń. Chciałbym, żeby Marsz Niepodległości był właśnie takim wydarzeniem. Żeby uczestnicy wrócili z niego z przekonaniem, że odpowiedzialność za Polskę to nasza wspólna sprawa.

Dlatego apeluję do każdego, komu leży na sercu dobro naszej Ojczyzny: nie bądźcie obojętni. Nie pozwólcie sobie wmówić, że jako zwykli obywatele nie macie wpływu na przyszłość swojego kraju.

Solidarność powstała właśnie dlatego, że ludzie uwierzyli w siłę wspólnego działania. Górnicy, hutnicy, stoczniowcy, nauczyciele, pracownicy służby zdrowia i wielu innych środowisk pokazali, że potrafią upominać się nie tylko o własne interesy, ale również o dobro całego społeczeństwa. Dzisiaj także potrzebujemy takiej postawy. Potrzebujemy ludzi odpowiedzialnych, odważnych i gotowych do pokojowego korzystania ze swoich praw obywatelskich.

[Śródtytuły i sekcja "Co musisz wiedzieć" pochodzą od redakcji]