Moment zwrotny?

„Mamy trybunał pałkowy, wojenny, policyjny” – to ocena sytuacji po bezprecedensowym siłowym przejęciu Trybunału Konstytucyjnego. Symptomatyczne, że nie jest to zdanie któregoś z prawicowych polityków lub publicystów. To opinia sędziego Zbigniewa Kapińskiego, I prezesa Sądu Najwyższego. Jeszcze I prezesa Sądu Najwyższego, chciałoby się napisać, bo przedstawiciele koalicji 13 grudnia (nazwa, jak się okazało nie po raz pierwszy, zobowiązuje) już zapowiadają przejęcie kolejnej instytucji państwa polskiego, oczywiście zgodnie z prawem – „tak jak my je rozumiemy”.

Rząd Donalda Tuska wykorzystał tu sprawdzoną metodę „ulica plus zagranica”. Z tym, że na ulicy tym razem pojawili się funkcjonariusze policji, w większości Bogu ducha winni i pewnie nawet nie wiedzący wcześniej, na jaką akcję się udają. W roli zagranicy standardowo już popierająca „swoich ludzi w Warszawie” Komisja Europejska, ustami komisarza do spraw – a jakże – demokracji, sprawiedliwości i praworządności.

Spory różnych środowisk ideowych i politycznych o wpływy w sądzie konstytucyjnym to nic nowego i zdrożnego w demokracji. Tak dzieję się na całym świecie, najjaskrawiej widać to w Stanach Zjednoczonych, gdy większość składu Sądu Najwyższego przechyla się w stronę konserwatywną lub liberalną. I Republikanie, i Demokraci uznają jednak, że trzeba to robić zgodnie z prawem, a do tak poważnej instytucji kierować naprawdę wybitnych prawników. U nas, eufemistycznie oceniając, zabrakło i jednego, i drugiego.

Sądy konstytucyjne często są nazywane „trzecią izbą parlamentu”, ponieważ są ostatnią instancją orzekającą o zgodności prawa w danym państwie z jego konstytucją, ich wyroki są ostateczne, więc de facto decydują o kształcie ustroju prawnego. W Polsce rolę takiego ustrojowego „bezpiecznika” (niekiedy, czego się teraz obawiam – „niebezpiecznika”) spełnia Trybunał Konstytucyjny.

Pilnując TK, pilnujemy zatem praw każdego z nas. Dlatego podczas obywatelskiego protestu nie mogło zabraknąć „Solidarności”. Jestem przekonany, że gdyby nie obecność związkowców już w połowie października, to już wtedy, przy pierwszej próbie (jeszcze nieco bardziej cywilizowanej) doszłoby do przejęcia Trybunału. Nie po raz pierwszy okazało się, że „jak trwoga, to do Związku”, a „Solidarność” jest wszędzie. Gdy trzeba, weźmie udział w debacie publicznej na poziomie eksperckim, przygotuje raport, twarde wyliczenia (jak w przypadku kosztów Zielonego Ładu), gdy trzeba, zorganizuje manifestację. Nie ma struktur na papierze, tylko aktywnych członków, świadomych i zaangażowanych pracowniczo i związkowo, ale również obywatelsko. Nie politycznie – właśnie obywatelsko, z troską o Ojczyznę.

Nie oszukujmy się, „pałkowy trybunał” zamknięty w budynku chronionym przez policję będzie „urzędował”. Legalny będzie próbował robić swoje w nowych okolicznościach.

Ale jest jeszcze inny aspekt sprawy, o którym mówił prezydent Karol Nawrocki: „Premier dokonał zbrodni na konstytucji, ale popełnił rzecz jeszcze gorszą – błąd”. Siłowe przejęcie konstytucyjnego organu państwa pod osłoną nocy, urządzanie awantury Polakom w dniach wspominania bliskich zmarłych – to może być moment zwrotny w naszym życiu publicznym. Maski, jeśli ktoś miał jeszcze wątpliwości, opadły.

Spektakularny powrót prezydenta RP z zagranicznej delegacji zmobilizował opinię publiczną, zjednoczył konserwatywną opozycję (pytanie, na jak długo?) i zwrócił uwagę świata na nowe "standardy demokracji i praworządności" w Polsce. Amerykanie, by znowu wrócić na chwilę nad Potomak, mają na takie moment zwrotny, przełom w dynamice społeczno-politycznej, specjalny termin – momentum, Czy teraz mamy takie momentum w Polsce?

Adam Chmielecki

Artykuł ukazał się w "Magazynie Solidarność" nr 11/2026